استاد ارجمند، جناب آقای دکتر نمکی

وزیر محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

 با سلام

   نظر به مجموعه حوادثی که در چند سال اخیر گاه خواسته و گاه ناخواسته اتفاق افتاده است و در نهایت منجر به کاهش اقبال ورود دستیاران به رشته تخصصی طب اورژانس شده است، اینجانب دکتر شروین فرهمند، مدیر گروه آموزشی طب اورژانس دانشگاه علوم پزشکی تهران و یکی از نخستین فارغ تحصیلان این رشته تخصصی بر آن شدم تا مواردی را که در این خصوص مرتبط می دانم خدمت جنابعالی عرض کنم و امید دارم تا با عنایت و درایت جنابعالی این مهم مدیریت گردد.

پیش از هر چیز دو نکته لازم به ذکر خواهد بود:

  • رشته طب اورژانس در کشور عزیزمان همانند سایر کشورهای مادر این رشته تخصصی نه از روی نیاز به یک شاخه جدید از علم طب بلکه با هدف ارائه خدمات حیات بخش، سریع، زمانبندی شده و مستمر، متناسب با شرایط بالینی بیماران راه اندازی شده است و این رشته تخصصی بالواقع یک رشته حاکمیتی است و نیازمند حمایت های مستقیم برای حفظ و ارتقا خود می باشد.
  • از سال 1385 با پیشنهاد و درک صحیح شرایط کشور و منطقه ای، رشته طب اورژانس به عنوان بخشی از پدافند غیر عامل کشور معرفی گردید و درطول نزدیک به دو دهه از راه اندازی و فعالیت تخصصی این رشته در کشور، نقش آفرینی آن در بحران های مختلف از زلزله ویران گر بم آغاز شد و تا زلزله خانمان برنداز کرمانشاه ادامه داشته است و در کنار تمامی عزیزان در سایر بخش ها، مدیریت درمان و ارائه خدمات در حوادث تروریستی از جمله حمله وحشیانه به مجلس از جمله نقاط افتخار آمیز خدمت رسانی این رشته تخصصی در این زمان کوتاه است.
  • در طرح تحول نظام سلامت که همچنان می تواند یکی از مهم ترین و بزرگترین اقدامات دولت نهم و دهم در عرصه داخلی در نظر گرفته شود، یکی از گلوگاه هایی که در نخستین قدم متاثر شد و با بیش از 100% افزایش حجم کاری بدون تغییری عمده در امکانات، منابع، تجهیزات و نیروی انسانی به اجرا و حمایت از این طرح اقدام نمود، بخش های اورژانس سراسر کشور بود و این بخش با حداقل 20 – 30 میلیون ویزیت سالانه کشوری، بخش عمده ای از بار نظام سلامت را در کشور به دوش داشته و خواهد داشت.

با نظر به موارد پیش گفت، متاسفانه در سال های اخیر و به خصوص از ابتدای دهه 90 مجموعه تصمیمات اخذ شده در سطح وزارتخانه محترم به نحوی بوده است که نه تنها اقبال برای ورود به این رشته تخصصی و کلیدی کاهش یافته بلکه موجبات سرخوردگی جامعه بیش از 1500 نفری متخصصان این رشته را نیز فراهم آورده است که در زیر به اختصار به برخی اشاره می گردد:

  • علی رغم نظرات مستند هیات بورد در غالب بازدید های کارشناسی از مراکز دانشگاهی متقاضی راه اندازی این رشته تخصصی، تربیت دستیار در مراکز فاقد استاندارد های آموزشی لازم با نظر مدیریت ارزشیابی برنامه های آموزش تخصصی و فوق تخصصی آغاز و در کوتاه مدت و بدون لحاظ کردن بازار کار فارغ تخصیلان، ظرفیت ورود به این رشته به بیش از 200 نفر در سال رسید که ضمن تاثیر مستقیم بر کیفیت دانش و مهارت آموخته شده فارغ تحصیلان، به سرعت بازار محدود کاری از متخصصین اشباع شد.
  • با فشار سایر رشته های تخصصی، سیاست های محدود کننده ای بر توسعه این رشته تخصصی از بعد آموزش های تخصصی تکمیلی اعمال شد و موجب شده است که حتی در مقایسه با کشورهای منطقه ای حداقل یک دهه فاصله وجود داشته باشد. این محدودیت ها از جلوگیری از بازنگری و تکمیل کریکولوم آموزشی رشته منطبق بر کریکولوم های جهانی رشته آغاز و به جلوگیری از راه اندازی زیرشاخه های مهم این رشته متناسب با نیازهای اصلی نظام سلامت از جمله رشته های تکمیلی تخصصی اروژانس اطفال، مدیریت تروما، مدیریت اورژانس، مدیریت بلایا و حوادث غیر مترقبه، سونوگرافی بر بالین بیمار اورژانس، مدیریت بیماران فوریت های قلبی عروقی و ... ادامه یافت. در حال حاضر متخصصین این رشته صرفا در آزمون فوق تخصصی "مسمومیت های بالینی" اجازه شرکت دارند و از امکان شرکت در آزمون فوق تخصص مراقبت های ویژه ممانعت شده است. با توجه به ضرورت، در جلسه ای حضوری خدمت مقام محترم پیشین وزارت موارد تبیین شد و مقرر شد هر دو مورد فوق با عنایت و نظارت ایشان حتی خارج از مسیر های معمول رسیدگی و اجرا شوند که با تغییرات اتفاق افتاده همچنان معتل مانده است.
  • با راه اندازی و استقرار طرح تحول نظام سلامت، متخصصین طب اورژانس به عنوان سنگربانان خط نخست حمایت از این طرح در مواجهه هم با سیل بیماران نیازمند قرار گرفتند ولی متاسفانه از جمله نخستین گروه هایی بودند که با اعمال انواع سیاست ها هم از طرف شرکت های بیمه و هم معاونت درمان از جمله پرداخت پلکانی، حذف بسیاری از کدهای مربوط به ارزش نسبی خدمات، کسورات ناحق شرکت های بیمه آسیب شدیدی را متحمل شدند و در نهایت حتی عدم پرداخت یا پرداخت با تاخیر همین بازمانده حقوق متخصصین، خستگی شغلی مفرطی را بر این گروه تحمیل نمود. این در حالی است که بدنه قالب این متخصصین در بخش ها و مراکز دولتی شاغل هستند و برخلاف اکثریت رشته های تخصصی دیگر، وابستگی متخصصین این رشته به این مراکز دولتی یک مساله مهم و قابل تامل است که برخواسته از رسالت اولیه این رشته می باشد و در شرایط فعلی به جای نقطه قوت، به نقطه ضعفی برای این رشته تخصصی بدل گردیده است.
  • عدم حمایت ساختارمند از متخصصین رشته برای فعالیت در بخش خصوصی به نحوی بوده که علی رغم وجود برخی دستورعمل ها از جمله رتبه بندی بیمارستان های خصوصی بر اساس وجود یا عدم وجود بخش اورژانس مستقل و حضور متخصصین طب اورژانس، الزامی برای حضور این متخصصین ایجاد نشده تا به بهانه تداخلات درمانی با سایر رشته های تخصصی بخش های اورژانس این مراکز با قبول ارائه حداقل کیفیت خدمات به بیماران اورژانس، امکان حضور موثر متخصصین طب اورژانس در این بخش ها را فراهم نیاورند. حتی در این خصوص دستورعمل هایی مانند انحصار حق مدیریت فنی کلینیک های پوست برای متخصصین پوست نیز مصوب نشده است تا در راه اندازی، مدیریت فنی و اداره درمانگاه های اورژانس غیر وابسته به مراکز دولتی لحاظ شود. در این بین مکاتبات و تصمیماتی از جمله عدم پذیرش مهر تخصصی طب اورژانس برای نسخ سرپایی توسط بیمه ها یا عدم امکان فعالیت این متخصصین در مطب های خصوصی که متناقض با مجموعه قوانین مصوب می باشد نیز عرصه فعالیت در بخش خصوصی را بیش از بیش برای این گروه تنگ نموده است و با توجه به شرایط محدود و نامطلوب بودن فعالیت در بخش های دولتی به خصوص در چند سال اخیر، اقبال فارغ تحصیلان را برای این رشته کم نموده است. در این خصوص مجددا با حضور مقام محترم وزارت اسبق و معاون محترم درمان در جلسه ای حضوری جمع بندی هایی انجام و دستورات اولیه ای صادر شد که با تغییرات صورت گرفته هیچ کدام عملیاتی نشده است.

ضمن تاکید بر این مهم که توسعه یکنواخت و مداوم این رشته تخصصی نه یک انتخاب بلکه یک الزام برای تمامی کشورهای توسعه یافته و به خصوص در حال توسعه بوده، مطالعات مختلف در سطح WHO نیز تاکیدی مجدد بر آن است، قطع چرخه تربیت متخصص طب اورژانس و عدم تزریق متخصصان این رشته به چرخه درمان کشور عزیزمان نه در دراز مدت بلکه حتی در کوتاه مدت می تواند تبعاتی جبران ناپذیر برای کشور و نظام به دنبال داشته باشد. در این خصوص با هدف افزایش اقبال عمومی به این رشته تخصصی، راهکارهای پیشنهادی به قرار زیر می باشد:

  • تقویت کریوکولوم های آموزشی متناسب با دانش روز دنیا و نیازهای ملی:

پیشنهاد می شود با هدف صیانت از تمامیت این رشته تخصصی، بازبینی کریکولوم با هدف تاکید آموزشی بر نیازهای اصلی این رشته و پوشش آموزشی ملزومات نظری و عملی منطبق با مراجع علمی معتبر جهانی، با حمایت مستقیم وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و با دیدگاه تصمیم سازی حاکمیتی، فراتر از روند ساری برای بازبینی سایر رشته های تخصصی صورت پذیرد.

  • ارزشیابی مجدد تمامی مراکز آموزشی در کوتاه مدت:

 رکن اصلی تربیت نیروی تخصصی وجود ملزومات آموزشی بر اساس اسناد بالادستی موجود و کوریکولوم های آموزشی مصوب می باشد، لذا پیشنهاد می شود تا در طی یک برنامه فشرده در کوتاه مدت امکان ارزشیابی سریع تمامی مراکز آموزشی برای هیات بورد فراهم و با لحاظ نمودن نظرات کارشناسی ایشان نسبت به تمدید یا سلب مجوزهای آموزشی در سراسر کشور اقدام گردد.

  • تمرکز آموزش دستیاران فعلی در مراکز معتبر و محدود:

 تربیت متخصص طب اورژانس نیازمند ایجاد الگوی کاری حقیقی در طی دوره دستیاری است که قدم اول آن امکان پوشش کامل بخش اورژانس در تمامی ساعات توسط دستیاران این رشته است. شکل فعلی در مراکز آموزشی به نحوی است که در بسیاری از موارد یک یا دو دستیار به یک مرکز معرفی شده است که نه تنها امکان آموزشی لازم را برای دستیار فراهم نمی کند بلکه ارائه خدمات در بخش ها را نیز ناکارآمد جلوه داده، منجر به سرخوردگی فراگیران می شود. با توجه به خالی ماندن ظرفیت های آموزشی در سال جاری حتی در مراکز اصلی و مادر این رشته پیشنهاد می شود با محور قرار دادن کیفیت در آموزش، در کوتاه مدت برای رفع معضل فعلی امکان تغییر مکان آموزشی دستیاران از مراکزی با یک یا دو دستیار به مراکز اصلی فراهم گردد تا با تعدیل تعداد مراکز آموزشی بتوان در میان مدت به این مشکل غلبه نمود.

  • فراهم نمودن امکان جذب نیروی درمانی پایدار برای بخش های اورژانس:

 مراکز آموزشی که از دیدگاه هیات بورد تخصصی فاقد صلاحیت برای آموزش مستقل تشخیص داده می شوند می توانند ضمن حفظ ارتباط آموزشی خود با مراکز آموزشی اصلی و ارتقا کیفیت علمی خود، بخشی از بار آموزشی مراکز اصلی را در قالب دوره های چرخشی به عهده بگیرند. برای رفع نقیصه ارائه خدمات درمانی حاصل در این مراکز اقماری نیاز است تا با دستور وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی امکان جذب پایدار فارغ تحصیلان این رشته و نه صرفا در قالب دستورعمل های استخدامی ناپایدار مانند ماده 88، فراهم گردد تا ضمن ایجاد امنیت شغلی، امکان ارتقا علمی و عملی مستمر برای فارغ تحصیلان شاغل فراهم گردد و مشوقی برای ورود به این رشته تخصصی در بین فارغ تحصیلان رشته پزشکی فراهم گردد.

  • تصویب رشته های تکمیلی تخصصی:

هیات بورد متعهد می گردد تا در صورت جلب نظر و دستور متعاقب جنابعالی، پیشنهاد های خود در مورد آموزش های تخصصی تکمیلی این رشته تخصصی (از جمله اورژانس اطفال، مراقبت های بحرانی تروما، مدیریت بخش اورژانس و ...) را منطبق با دانش روز جهانی و نیازهای کشوری در کوتاه مدت و در قالب مرقومه ای خدمتتان ارائه نماید تا با ایجاد امکان تحصیل در تحصیلات تکمیلی بتوان به جذابیت هرچه بیشتر این رشته کمکی شایان نمود. 

  • رفع موانع شغلی:

ضمن تقویت دستورعمل های پشتیبانی کننده از فعالیت متخصصین طب اورژانس در بخش های خصوصی اورژانس در سطح کشور، موانع فعالیت خصوصی فارغ تحصیلان از جمله عدم پذیرش نسخ سرپایی توسط بیمه ها یا عدم امکان فعالیت در مطب های خصوصی، برداشته شده، برای راه اندازی و اداره کلینیک خصوصی مراقبت های اورژانس یا Urgent Clinic در صورت دستور جنابعالی بسته ای پیشنهادی قابل ارائه از طرف هیات بورد و انجمن طب اورژانس می باشد.

سعی گردید در این مرقومه آنچه می تواند برای حل مشکل کمک کننده باشد خدمتتان ارائه گردد و امید است با عنایت و درایت جنابعالی امکان هدایت هرچه بهتر در این مسیر پر مخاطره برای خانوده اکنون بزرگ طب اورژانس فراهم گردد.

 

دکتر شروین فرهمند

متخصص طب اورژانس

مدیر گروه طب اورژانس دانشگاه علوم پزشکی تهران

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید